Περί Ισραηλινών Κινήτρων & Αντικειμενικών Σκοπών

Πολλά λέγονται για το πού στοχεύει το Ισραήλ με την τελευταία κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, αποδίδοντας την απόφαση να χτυπηθεί το Ιράν στον Χ ή Ψ λόγο. Η πραγματικότητα είναι ότι τα πράγματα δεν είναι μονοσήμαντα – δε μπορούμε να αποδώσουμε τις εξελίξεις σε έναν μόνο λόγο. Και όπως πάντα χρειάζεται να λάβουμε υπόψη και τα δύο επίπεδα ανάλυσης, το εσωτερικό και εξωτερικό.

Το συστημικό επίπεδο

1. Ας ξεκινήσουμε από το εξωτερικό-συστημικό επίπεδο και το εξής απλό: Είπαμε ότι όλο αυτό που συμβαίνει από την Ουκρανία, μέχρι τη Μέση Ανατολή και το Κασμίρ έχει να κάνει και με τη διάχυση της παγκόσμιας ισχύος στον 21^ο αιώνα από τη Δύση στην Ανατολή, τα κενά που αυτή δημιουργεί και τις ευκαιρίες που παρουσιάζει σε επίδοξους, αναθεωρητικούς δρώντες.
2. Με τη σειρά τους, οι κινήσεις των δρώντων αυτών έχουν τις δικές τους επιπτώσεις στο συστημικό επίπεδο. Για παράδειγμα, η δράση του Ισραήλ από τον Οκτ. του 2023 και μετά, σε συνάρτηση με την ανατροπή του καθεστώτος Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία (και όλες του τις προεκτάσεις) έχει αλλάξει άρδην τη δομή ισχύος στη Μέση Ανατολή. Μια δομή που επί της αρχής και τουλάχιστον προς το παρόν ευνοεί το Ισραήλ, υπό την έννοια ότι η πλάστιγγα της ισχύος αλλά και των απειλών έχει γύρει υπέρ του μέσα από την σημαντική αποδυνάμωση των (παραδοσιακών) εχθρών του (Χαμάς, Χεζμπολάχ, Συρία/καθεστώς Άσαντ, Χούθι, κτλ).
3. Επιπλέον, οι Συμφωνίες του Αβραάμ, δημιούργησαν μια συνθήκη ευνοϊκή για το Ισραήλ, τουλάχιστον σε σχέση με την ανοχή πολλών αραβικών κρατών απέναντι στην πολιτική του στη Γάζα και αλλού. Περίπου το ίδιο ισχύει και με πολλά άλλα κράτη στην περιφέρεια και διεθνώς (π.χ. Κίνα, Ρωσία, Τουρκία), παρά την ρητορική αντίθεσή τους προς τις πολιτικές του Ισραήλ. Τέλος, αν θέλουμε να μιλήσουμε για το Ιράν συγκεκριμένα, είναι πολλά τα κράτη που επιχαίρουν για την αποδυνάμωσή του, παρά τις ενστάσεις και τις καταδικαστικές δηλώσεις. Μέσα σε αυτά είναι τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και η Τουρκία.
4. Με λίγα λόγια, το στρατηγικό περιβάλλον είναι επιτρεπτικό για το Ισραήλ – επιτρέπει την ανάληψη τέτοιων δράσεων. Όμως θα πρέπει να λάβουμε υπόψη και τη διαπραγματευτική διαδικασία που είχε υπάρξει για συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Το γεγονός ότι το Ιράν δεν ήθελε να διαπραγματευτεί το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και τον υψηλό εμπλουτισμό ουρανίου μπορεί να επιδείνωσε κάποιες ισραηλινές προσλήψεις ασφάλειας, αλλά περισσότερο προσέφερε ένα καλό πρόσχημα. Πρόσχημα για τί;

To εσωτερικό επίπεδο

1. Η ανάγκη από μέρους του Ισραήλ σε αυτή την συγκυρία (όπως το ίδιο την αντιλαμβάνεται) έχει να κάνει με τρία βασικά πράγματα. 1) Ο Νετανιάχου βρισκόταν υπό ισχυρές πιέσεις στο εσωτερικό για την πολιτική του στη Γάζα τόσο από την κοινωνία όσο και από διάφορες επίσημες πολιτικές φωνές (με δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι η πλειοψηφία πιστεύει πως ο Νετανιάχου ενδιαφέρεται περισσότερο για την επιβίωσή του παρά για τους ομήρους). Επίσης ο συνασπισμός του κινδυνεύει με κατάρρευση εξαιτίας του ζητήματος για την επιστράτευση των υπερ-ορθόδοξων νέων. Ταυτόχρονα, τρέχει και η δικαστική διαδικασία σχετικά με τις κατηγορίες διαφθοράς εναντίον του. 2) Υπάρχει η αντίληψη ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι απειλές και ότι η συγκυρία ευνοεί κάτι τέτοιο. 3) Πέρα από την αμυντική λογική της προστασίας, υπάρχει και η αντίληψη της πλήρους εξουδετέρωσης των αντιπάλων, αναδιοργάνωσης της γεωπολιτικής στη Μέση Ανατολή, και της ανάδυσης του Ισραήλ ως ισχυρότερου και μεγαλύτερου.

Σύνθεση και Endgame

1. Τα σημεία 2 και 3 υπήρχαν στον ένα ή τον άλλο βαθμό πάντοτε ως αντιλήψεις. Όμως ενεργοποιήθηκαν και εφαρμόστηκαν σε υπερθετικό βαθμό στην συγκυρία 2023-σήμερα εξαιτίας: α) της επίθεσης της 7^η Οκτ. 2023, β) του σημείου 1 και γ) του στρατηγικού περιβάλλοντος όπως περιεγράφηκε πιο πάνω.
2. Αν τα ανωτέρω είναι κυρίως τα drivers, με κάποιους παραδοσιακούς στόχους, ποιοι είναι τώρα οι σκοποί της επίθεσης στο Ιράν λαμβανομένων όλων των υπολοίπων μεταβλητών υπόψη; Εδώ νομίζω ότι πρέπει να υποθέσουμε ένα συνδυασμό σκοπών και εναλλακτικών endgame σεναρίων – ιδεατών και Β, Γ, κοκ.
3. Ιδεατός υψηλός στρατηγικός σκοπός, όπως ανέφερα και σε προηγούμενες αναρτήσεις, είναι η δημιουργία συνθηκών για ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος – που σχετίζεται με το σημείο 3 ανωτέρω. Δεν θεωρώ ότι η καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος είναι ο βασικός σκοπός. Είναι σημαντικό ως εθνικός πόρος (πυρηνική ενέργεια) αλλά και ως πρόσχημα για βομβαρδισμό πολλών άλλων στρατιωτικών και μη θέσεων. Αν αυτός ήταν ο σκοπός οι βομβαρδισμοί θα γίνονταν νωρίτερα και θα ήταν πιο περιορισμένοι. Εδώ είναι που υπεισέρχεται ο σκοπός της αντιμετώπισης των απειλών μέσα από την εκμετάλλευση της παρούσας συγκυρίας (σημείο 2 ανωτέρω). Και όλα αυτά υποβοηθούν στην παράταση της πολιτικής παρουσίας του Νετανιάχου.
4. Τί γίνεται αν η κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος δεν γίνει εφικτή; Τότε απλώς θα έχει «επιτευχθεί» πλήγμα στις πυρηνικές και στρατηγικές δυνατότητες του Ιράν που θα το πάει πολλά χρόνια πίσω, μειώνοντας τη δυνατότητα του Ιράν να στηρίζει αντιπροσώπους στην περιφέρεια και δίνοντας στο Ισραήλ το πλεονέκτημα του χρόνου στον ανταγωνισμό ισχύος.
5. Bonus εξέλιξη στο σενάριο Β (ή και στο Α) θα ήταν ο πειθαναγκασμός του Ιράν (το οποίο εν τω μεταξύ ήδη ψάχνει διαμεσολαβητές για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης) να «συνθηκολογήσει» υπογράφοντας με χειρότερους για εκείνο όρους μια συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Βέβαια, αυτή η ανάλυση προϋποθέτει ότι η ισραηλινή προσέγγιση δεν θα ξεπεράσει – κι άλλο – τα όρια του ορθολογισμού όταν χρειαστεί να βρει τη διέξοδο από τη σύγκρουση. Άρα πολλά είναι «στον αέρα» και θα διαφανούν στη μακρά και δύσκολη πορεία των επόμενων ημερών και εβδομάδων.

Υ.Γ. Δεν νομίζω ότι μπορεί η όλη κατάσταση να ερμηνευθεί μέσα από το ότι Ισραήλ και ΗΠΑ συντονίστηκαν να χτυπήσουν το Ιράν για να το πειθαναγκάσουν στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης για το πυρηνικό πρόγραμμα. Τέτοιοι πόλεμοι δεν γίνονται για τόσο δυσανάλογα ασήμαντα/σημαντικά ζητήματα. Αποτελούν όμως αφορμή – όπως και η περίπτωση της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ το 2003.

Του Ζήνωνα Τζιάρρα