Το ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον του Ισραήλ έχει οδηγήσει τη χώρα στην ανάπτυξη ενός από τα πιο εξελιγμένα και πολυεπίπεδα συστήματα αεροπορικής άμυνας στον κόσμο.
Εβρισκόμενο σε μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από συνεχείς εντάσεις και περιτριγυρισμένο από εχθρικά κράτη και μη κρατικούς παράγοντες, το Ισραήλ αντιμετωπίζει ένα ευρύ φάσμα αεροπορικών απειλών. Αυτές κυμαίνονται από μη κατευθυνόμενες ρουκέτες που εκτοξεύονται από οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ έως πυραύλους ακριβείας και βαλλιστικές απειλές μεγάλου βεληνεκούς που προέρχονται από το Ιράν και αλλού (π.χ. Υεμένη). Για την αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων, το Ισραήλ έχει αναπτύξει μέσα από τα χρόνια μια ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική αεροπορικής άμυνας που ενσωματώνει διάφορα συστήματα, το καθένα από τα οποία είναι προσαρμοσμένο για να καταρρίπτει διάφορους τύπους απειλών.
Με αφορμή τον πόλεμο που ξέσπασε μεταξύ Ισραήλ και Ιράν βλέπω συχνά να γίνεται λόγος για το Iron Dome και την αποτυχία του, κάτι που δείχνει ότι δεν υπάρχει καλή κατανόηση του συστήματος αλλά ούτε και του πως λειτουργεί μια αεράμυνα. Αυτό ενδεχομένως να προκύπτει και από τις διάφορες υπερβολές που κατά καιρούς ακούγονται για το συγκεκριμένο ζήτημα. Εδώ πρέπει να διευκρινίσω πως ούτε φυσικός, ούτε στρατιωτικός, ούτε ειδικός αμυντικών συστημάτων είμαι, παρόλο που έχω σπουδάσει στρατηγικές σπουδές και αντιλαμβάνομαι κάποια βασικά πράγματα. Όμως στο πλαίσιο της δικής μου πληροφόρησης και ενημέρωσης μάζεψα κάποια στοιχεία που παραθέτω πιο κάτω για όποιον/α ενδιαφέρεται.
Η λογική λοιπόν πίσω από την πολυεπίπεδη προσέγγιση αεράμυνας του Ισραήλ, έγκειται στην ποικιλομορφία και τον όγκο των απειλών. Ένα μόνο σύστημα δεν μπορεί να προστατεύσει τη χώρα από όλα τα είδη ρουκετών, πυραύλων, κτλ. Αυτή η πολυεπίπεδη άμυνα μεγιστοποιεί τα ποσοστά αναχαίτισης, ελαχιστοποιεί τον κορεσμό του συστήματος κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών και επιτρέπει την οικονομικά αποδοτική χρήση των πόρων, αναθέτοντας τον κατάλληλο αναχαιτιστικό στο σωστό στόχο. Η αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης δεν έγκειται μόνο στις δυνατότητες των επιμέρους συστημάτων, αλλά και στην απρόσκοπτη ενσωμάτωσή τους σε μια ενοποιημένη δομή επιχειρησιακής διοίκησης.
Στη βάση αυτής της αρχιτεκτονικής βρίσκεται το Iron Dome. Σε λειτουργία από το 2011, το Iron Dome έχει σχεδιαστεί για να αναχαιτίζει απειλές μικρού βεληνεκούς – συνήθως μεταξύ 4 και 70 χιλιομέτρων – όπως ρουκέτες, όλμoυς και βλήματα πυροβολικού. Η βασική του δύναμη έγκειται στο σύστημα ελέγχου πυρός με ραντάρ, το οποίο μπορεί να διακρίνει τα βλήματα που κατευθύνονται προς κατοικημένες περιοχές από αυτά που είναι πιθανό να προσγειωθούν χωρίς να προκαλέσουν ζημιά σε ανοιχτό έδαφος. Αυτή η διάκριση επιτρέπει στο σύστημα να εξοικονομεί πυραύλους αναχαίτισης και να λειτουργεί αποτελεσματικά υπό συνθήκες μαζικών επιθέσεων.
Το επόμενο επίπεδο αποτελείται από το David’s Sling («Σφεντόνα του Δαβίδ»), ένα σύστημα μεσαίου έως μεγάλου βεληνεκούς που γεφυρώνει το κενό μεταξύ του Iron Dome και των στρατηγικών αμυντικών πυραύλων του Ισραήλ. Το εν λόγω σύστημα είναι ικανό να αναχαιτίζει απειλές σε απόσταση από 40 έως 300 χιλιόμετρα, συμπεριλαμβανομένων πυραύλων μεγάλου διαμετρήματος, πυραύλων cruise και ορισμένων κατηγοριών τακτικών βαλλιστικών πυραύλων. Χρησιμοποιεί τον αναχαιτιστή Stunner, ο οποίος χρησιμοποιεί έναν ανιχνευτή διπλής λειτουργίας για υψηλή ακρίβεια και ευελιξία, επιτρέποντάς του να εξουδετερώνει σύνθετες απειλές στη μεσαία φάση της πτήσης. Διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην άμυνα των στρατηγικών πόρων του Ισραήλ, όπως αεροδρόμια, σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και κυβερνητικά κέντρα, έναντι όπλων ακριβείας και υψηλής ταχύτητας.
Στην κορυφή της αμυντικής ιεραρχίας του Ισραήλ βρίσκονται τα συστήματα Arrow-2 και Arrow-3. Αυτά σχεδιάστηκαν για την αναχαίτιση βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, όπως αυτούς που εκτοξεύει το Ιράν αυτές τις μέρες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ενδέχεται να φέρουν πυρηνικές, χημικές ή βιολογικές κεφαλές. Το Arrow-2 λειτουργεί εντός της ατμόσφαιρας και χρησιμοποιεί μια κεφαλή θραύσης για να εξουδετερώνει τις εισερχόμενες απειλές, ενώ το Arrow-3 είναι ένας εξωατμοσφαιρικός αναχαιτιστικός πύραυλος τύπου «hit-to-kill» ικανός να εμπλέκεται με στόχους στο διάστημα. Αυτή η ικανότητα άμυνας σε μεγάλο υψόμετρο ενισχύει σημαντικά το στρατηγικό βάθος του Ισραήλ, επιτρέποντας την εξουδετέρωση των απειλών μακριά από τον ισραηλινό εναέριο χώρο, ελαχιστοποιώντας τον κίνδυνο ζημιών από πτώση συντριμμάτων ή υπολειμμάτων κεφαλών. Το Arrow-3, ειδικότερα, τοποθετεί το Ισραήλ σε ανάμεσα σε ένα μικρό αριθμό χωρών με αυτή την ικανότητα.
Αυτά τα βασικά συστήματα υποστηρίζονται από μια σειρά συμπληρωματικών μέσων που ενισχύουν την αμυντική ικανότητα του Ισραήλ και διασφαλίζουν το τεχνολογικό του πλεονέκτημα. Κεντρικό ρόλο μεταξύ αυτών διαδραματίζει μια ισχυρή υποδομή ραντάρ και διοίκησης και ελέγχου. Προηγμένα συστήματα ραντάρ παρέχουν δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης και παρακολούθησης στόχων μεγάλης εμβέλειας, τροφοδοτώντας με δεδομένα ένα κεντρικό σύστημα διοίκησης που συντονίζει όλες τις αντιδράσεις της αεροπορικής άμυνας. Το Ισραήλ αναπτύσσει επίσης το Iron Beam, ένα σύστημα όπλων κατευθυνόμενης ενέργειας που έχει σχεδιαστεί για να αναχαιτίζει απειλές μικρής εμβέλειας, όπως drones, όλμους και ρουκέτες, χρησιμοποιώντας λέιζερ υψηλής ενέργειας.
Επιπλέον, το δίκτυο αεροπορικής άμυνας του Ισραήλ επωφελείται από τους ισχυρούς στρατηγικούς δεσμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν παράσχει χρηματοδότηση, ανταλλαγή τεχνολογίας και, κατά καιρούς, επιχειρησιακή συνεργασία. Οι πυροβολαρχίες Patriot που παρέχονται από τις ΗΠΑ παραμένουν μέρος του ευρύτερου αμυντικού συστήματος του Ισραήλ, ενώ η ευθυγράμμιση της Διοίκησης Αεράμυνας του Ισραήλ με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο και τον κοινό επιχειρησιακό σχεδιασμό. Αυτή η συμμαχία ενισχύει περαιτέρω την αποτρεπτική στάση του Ισραήλ και βελτιώνει την ικανότητά του να ανταποκρίνεται σε αναδυόμενες απειλές.
Παρόλα αυτά πρέπει να διευκρινιστεί μια παρανόηση που αφορά την επιτυχία ή την αποτυχία του όποιου συστήματος αεράμυνας. Κανένα τέτοιο σύστημα, ανεξάρτητα από το πόσο προηγμένο ή πολυεπίπεδο είναι, δεν μπορεί να εγγυηθεί 100% επιτυχία – ιδιαίτερα σε επιθέσεις κορεσμού. Αυτό είναι κανόνας και ο εν εξελίξει πόλεμος απλώς το αποδεικνύει για ακόμα μια φορά. Η στρατηγική του Ιράν να εκτοξεύει μεγάλο όγκο πυρός, συνδυάζοντας drones, πυραύλους cruise και βαλλιστικούς πυραύλους, επιφέρει κορεσμό (saturation) σε τμήματα του συστήματος και αναδεικνύει τα όρια ακόμη και των πιο σύγχρονων αμυντικών συστημάτων. Όπως αποδεικνύει η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, καμία αεράμυνα δεν είναι ένα αδιαπέραστη. Αποτελεί απλώς ένα στρώμα μιας ευρύτερης στρατηγικής ασφάλειας που πρέπει, από άποψη στρατιωτικής στρατηγικής, να περιλαμβάνει επίσης αποτροπή, επίθεση, διπλωματία και ανθεκτικότητα των πολιτών.
Είναι μεταξύ άλλων ξεκάθαρο ότι το Iron Dome που ακούγεται συχνά στον δημόσιο διάλογο είναι το πιο άσχετο με το τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή μεταξύ Ισραήλ και Ιράν.
Τέλος, είναι βέβαιο ότι είναι πολύ προβληματική η χρήση των αποτυχιών της αεράμυνας ως επιχείρημα για την ευρύτερη αποτυχία του ενός ή του άλλου δρώντα. Όπως έχω πει πολλές φορές αυτές τις μέρες, το Ισραήλ γνώριζε πολύ καλά το κόστος που θα δεχόταν διότι πολύ απλά σε τέτοιου είδους συγκρούσεις είναι δεδομένο. Το βάρος στην στρατηγική του Ισραήλ δεν δίνεται τόσο στα συστήματα αεράμυνάς του αλλά στα επιθετικά χτυπήματα εναντίον θέσεων βαλλιστικών πυραύλων και εκτοξευτών, μεταξύ άλλων.
Του Ζήνωνα Τζιάρρα